Maʼlumotnoma
AI atamalari lugʻati
Har bir atama ikki-uch jumlada, kundalik hayotdan olingan misol bilan.
- Agentagent
- Faqat javob yozibgina qolmay, vazifani bajarish uchun bir necha qadamni oʻzi rejalashtirib bajaradigan AI: fayl oʻqiydi, qidiradi, tekshiradi va natijani qaytaradi.
- APIAPI
- Dasturlar bir-biri bilan gaplashadigan interfeys. AI ni oʻz saytingiz yoki ilovangizga ulash uchun ishlatiladi; toʻlov sarflangan tokenlarga qarab hisoblanadi.
- Artifactartifact
- Claude yaratgan alohida oynadagi natija: hujjat, kod, sayt yoki kalkulyator. Uni koʻrish, tahrirlash va havola orqali ulashish mumkin.
- Gallyutsinatsiyahallucination
- AI ning ishonch bilan notoʻgʻri maʼlumot berishi: mavjud boʻlmagan manba, oʻylab topilgan raqam yoki sana. Bu nosozlik emas — modelning ishlash usulidan kelib chiqadigan xususiyat.Javob bermaslikni bilmaydigan, shuning uchun ishonch bilan taxmin qiladigan talaba.
- Iteratsiyaiteration
- Javobni bir necha qadamda yaxshilash: qisqartirish, boshqa variant soʻrash, tanqid qildirish. Birinchi javob — qoralama, oxirgi javob emas.
- Katta til modeliLLM — large language model
- Juda katta hajmdagi matn ustida oʻqitilgan dastur. U keyingi soʻzni bashorat qilish orqali matn hosil qiladi. Claude, ChatGPT va Gemini — shunday modellar.
- Konnektorconnector
- AI ni tashqi xizmatga — Google Drive, Gmail, Notion kabilarga — ulaydigan koʻprik. Ulanganda AI oʻsha yerdagi maʼlumot bilan ishlay oladi.
- Kontekst oynasicontext window
- Model bir vaqtning oʻzida «koʻrib tura oladigan» matn hajmi: sizning savollaringiz, uning javoblari va yuklangan fayllar. Oyna toʻlganda eng eski qismlar eʼtibordan chiqa boshlaydi.Ish stoli kabi: unga sigʻadigan qogʻozlar bor, ortiqchasi polga tushib ketadi.
- MCPModel Context Protocol
- AI ni tashqi maʼlumot manbalari va vositalarga ulashning ochiq standarti. Konnektorlar shu standart asosida ishlaydi.USB kabi umumiy ulanish standarti: har bir xizmat uchun alohida moslama yasash shart emas.
- Modelmodel
- AI ning aniq versiyasi. Bir xil xizmatda bir necha model boʻladi: tezroq va arzonrogʻi, kuchliroq va sekinrogʻi. Vazifaga qarab tanlanadi.
- Namuna bilan oʻrgatishfew-shot prompting
- Promptga 2-3 ta tayyor misol qoʻshish. Model uslub va formatni misollardan oʻqib oladi — natija sezilarli yaxshilanadi.
- Projectproject
- Bitta mavzu boʻyicha suhbatlar, fayllar va doimiy koʻrsatmalar saqlanadigan ish maydoni. Bir xil kontekstni har safar qayta yozish kerak boʻlmaydi.
- Promptprompt
- Sunʼiy intellektga beriladigan topshiriq yoki savol. Prompt qancha aniq boʻlsa, javob shuncha foydali chiqadi.Taksi haydovchisiga manzil aytish kabi: «shaharga» desangiz — qayerdadir toʻxtaydi, aniq koʻcha va uy raqamini aytsangiz — kerakli joyga olib boradi.
- RAGretrieval-augmented generation
- Javob yozishdan oldin tashqi bazadan kerakli hujjatni topib, shunga tayanib javob berish usuli. Xato maʼlumot berish ehtimolini kamaytiradi.
- Temperaturetemperature
- Javobning tasodifiylik darajasi. Past qiymatda javob quruq va bir xil, yuqori qiymatda ijodiy, lekin beqaror boʻladi. Asosan API orqali sozlanadi.
- Tizim koʻrsatmasisystem prompt / custom instructions
- Har bir suhbatda avtomatik amal qiladigan doimiy koʻrsatma: kim boʻlib javob berish, qaysi tilda yozish, qanday formatda chiqarish.Xodimga har kuni takrorlanmaydigan, bir marta aytilgan ish qoidalari.
- Tokentoken
- Model matnni boʻlaklarga ajratib oʻqiydi — shu boʻlaklar token deyiladi. Bitta token taxminan soʻzning bir qismi. Foydalanish hajmi va narx tokenlar bilan oʻlchanadi.Taksometr kabi: yozgan va olgan matningizning har boʻlagi hisoblanadi.
- Chuqur oʻylashextended thinking
- Model javob berishdan oldin masalani bosqichma-bosqich «oʻylab» chiqadigan rejim. Murakkab mantiq, matematika va tahlil uchun foydali, oddiy savollarga esa keraksiz.